De exoplaneten
Andere werelden om andere sterren
In 1995 ontdekten we de eerste planeet om een andere ster dan onze zon. Sindsdien: meer dan 5.600 bevestigde exoplaneten. Sommige zijn als de aarde, andere compleet bizar. Let me introduceren welke werelden daarbuiten zijn.
Hoe vind je een planeet?
Planeten zijn donker. Hun sterren zijn miljarden keer helderder. Direct "zien" is bijna onmogelijk — alsof je een gloeiworm bij een zoeklicht probeert te fotograferen.
We gebruiken indirecte methoden:
- Transit-methode: als een planeet vóór zijn ster langsloopt, dooft het sterlicht minuscuul. We meten die dimming. De Kepler-telescoop vond zo duizenden exoplaneten.
- Radiale snelheid: een planeet trekt zijn ster iets heen-en-weer via zwaartekracht. De ster's spectrum verschuift rood en blauw periodiek.
- Directe beeldvorming: bij zeer jonge planeten die nog warm gloeien, of bij enorme planeten ver van hun ster. Zeldzaam.
- Microlensing: een voorgrondster met een planeet buigt licht van een achtergrondster.
Wat hebben we gevonden?
Alles wat je maar kunt bedenken — en meer:
• Hot Jupiters: gasreuzen die extreem dicht bij hun ster draaien, één baan in dagen.
• Super-earths: rotsplaneten 2-10× aardmassa, geen equivalent in ons zonnestelsel.
• Mini-Neptunes: kleine gasplaneten tussen aarde en Neptunus in grootte.
• Puffige planeten: lager dichtheid dan piepschuim, opgeblazen door hitte.
• Diamant-planeet: 55 Cancri e — grotendeels koolstof, waarschijnlijk grote hoeveelheden diamant in kern.
• Rogue planets: sterrenloze planeten die door de ruimte dolen.
Goldilocks zone
De "leefbare zone" om een ster: niet te heet, niet te koud. Temperaturen waar vloeibaar water kan bestaan. Voor de zon: tussen Venus en Mars (grof). Voor rode dwergen: veel dichterbij.
We hebben al tientallen planeten in deze zones gevonden. Bekendste:
• Proxima Centauri b: om onze dichtstbijzijnde ster, in de leefbare zone. Alleen 4,2 lichtjaar weg.
• TRAPPIST-1: zeven aardse planeten om één rode dwerg, drie in leefbare zone.
• Kepler-452b: "aarde's grote neef", bijna zelfde grootte, zonachtige ster.
Hoeveel aardse werelden?
Extrapolatie: minstens 40 miljard aardachtige planeten in leefbare zones in onze Melkweg alleen. In het hele universum: wiskundig onbegrijpelijk veel.
Of daarvan er vele leven dragen, is de volgende grote vraag.